دوم است . و بنا بر اين ديگر براى كلمه « و نور » مصداقى نمىماند ، مگر احكام و شرايع ، و اى بسا تدبر در احكام نيز مساعد با اين نظريه باشد ، براى اينكه احكام و شرايع امورى هستند كه انسان از آنها نور مىگيرد و در نور و تنور آن راه زندگى را مىسپرد ، قرآن كريم نيز همين اثر را براى دين مبين اسلام و احكام و شرايعش قائل است و مىفرمايد : « أوَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناه وَجَعَلْنا لَه نُوراً يَمْشِي بِه فِي النَّاسِ » « 1 » . از آنچه گذشت روشن گرديد كه مراد از كلمه « هدى » كه در توصيف تورات و هم در توصيف انجيل بار اول ذكر شده ، نوع معارف اعتقاديه چون توحيد و معاد است ، و مراد از نور در هر دو جا نوع شرايع و احكام است ، و مراد از « هدى » در باره دوم كه تنها در وصف انجيل آمده نوع مواعظ و نصايح است ، ( و خدا داناتر است ) . و نيز روشن گرديد كه چرا كلمه « هدى » در آيه شريفه تكرار شد ، چون گفتيم كه هدايت دوم غير از هدايت اول است ، و باز روشن شد كه كلمه « و موعظة » از قبيل عطف تفسير است و باز خدا بهتر مىداند . و لازمه سومش اين است كه اينكه در وصف انجيل براى بار دوم فرمود : * ( « وَمُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْه مِنَ التَّوْراةِ » ) * از باب تكرار به منظور تاكيد و امثال آن نباشد ، بلكه مراد از آن تبعيت انجيل براى شريعت تورات باشد ، و اتفاقا همين طور هم بوده است ، چون انجيل چيزى جز امضاء شريعت تورات و دعوت بشر به سوى تورات ندارد ، الا پاره اى از احكام كه عيسى بن مريم بنا به حكايت قرآن كريم استثناء نموده ( پاره اى حرامها را كه در زمان موسى ( ع ) جنبه گوشمالى و مجازات داشته است ) ، قرآن كريم در اين باره از آن جناب حكايت كرده كه گفت : « وَلأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ » « 2 » . دليل بر اين معنا آيه شريفه زير است كه خداى تعالى در وصف قرآن كريم فرموده : * ( « وَأَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْه ، مِنَ الْكِتابِ ، وَمُهَيْمِناً عَلَيْه » ) * ، كه بيانش بعد از يك آيه از آيه مورد بحث مىآيد . * ( « وَهُدىً وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ » ) * توضيح اين جمله در صفحه قبل گذشت ، و از اين آيه شريفه استفاده مىشود كه انجيل

--> ( 1 ) آيا كسى كه مرده بود و ما او را زنده كرديم و برايش نورى قرار داديم تا با آن در بين مردم حركت و زندگى كند ، مثل كسى است كه در ظلمتهاى متعدد قرار دارد ؟ . « سوره انعام ، آيه 122 » . ( 2 ) تا برايتان حلال كنم پاره اى از امور كه بر شما حرام شده بود . « سوره آل عمران ، آيه 50 » .